{highslide type="img" url="lambis/dd/kentroxori-platanes/platanes/platanes01.jpg" captionText="Πλατανές" display=none} {/highslide}

Τουλάχιστο τέσσερα χωριά – οικισμοί του Νομού Ρεθύμνης είναι πριν από αιώνες καταγεγραμμένα και διατηρούν μέχρι σήμερα το ίδιο περίπου όνομα. Πρόκειται για τον Πλατανέ του Δήμου Λάμπης, τον συνοικισμό Πλατανιά του Δήμου Ρεθύμνου και τα χωριά Πλατάνια και Πλάτανος του Δήμου Κουρητών.

Το όνομα τους φαίνεται να έχει σχέση με το ομώνυμο δέντρο, το οποίο ενδημεί και βρίσκεται σε αφθονία σε πολλά μέρη στην Κρήτη.

Το χωριό Πλατανές του Δήμου Λάμπης είναι σήμερα οικισμός του Δημοτικού Διαμερίσματος Κεντροχωρίου, που μαζί αποτελούσαν μέχρι το 1998 την Κοινότητα Κεντροχωρίου.

Βρίσκεται στις νότιες υπώρειες του Όρους Κέντρος και σε υψόμετρο 510 μ.

Τον Πλατανέ τον συναντούμε σ’ όλες τις γνωστές απογραφές της περιόδου της ύστερης Ενετοκρατίας στην Κρήτη (16ος και 17ος αιώνας), δηλαδή στην απογραφή του Καστροφύλακα το 1583 και το 1659, που είχε τότε 30 σπίτια, δηλαδή οικογένειες.

Μέσα στο χωριό υπήρχε παλαιόθεν ο ναός του Τιμίου Σταυρού, στον οποίο έγινε νεότερη προσθήκη προς δυσμάς και ήτανε για πολλούς αιώνες και μέχρι πρότινος ο ενοριακός ναός του οικισμού. Το παλαιότερο τμήμα του ναού ήτανε κατάγραφο με αγιογραφίες, αλλά δυστυχώς σήμερα οι αγιογραφίες είναι σχεδόν καταστρεμμένες από την υγρασία και ο ναός αυτός είναι παραμελημένος.

Ενοριακός ναός είναι σήμερα του Αγίου Νεκταρίου, που κατασκευάστηκε τις τελευταίες δεκαετίες.

Είναι σημαντικό και πρέπει ιδιαίτερα να τονιστεί, ότι από το μικρό και φτωχό σε υλικά αγαθά Πλατανέ έχει αναδειχθεί ένα αξιολογότατο ανθρώπινο δυναμικό ειδικευμένο σε διάφορες επιστήμες, ιδιαίτερα στην ιατρική διάφορων ειδικοτήτων σε αναλογία πληθυσμού τέτοια, που δύσκολα θα τη συναντήσει κανείς σε άλλο μέρος της ελληνικής επικράτειας.

Ο Απάνω Πλατανές

Σε απόσταση 1 ώρα και 30 λεπτά με κανονική πεζοπορία και σε κατεύθυνση βόρεια από τον Πλατανέ, στις νότιες υπώρειες του Όρους Κέντρος και κατά προσωπική εκτίμηση σε υψόμετρο 800-850 μ. βρίσκεται μια εσοχή σε σχήμα φαραγγιού χωρίς διέξοδο προς τη βόρεια μεριά της, η οποία παρουσιάζει αρκετό ενδιαφέρον. Η θέση αυτή, δηλαδή το τοπωνύμιο της περιοχής αυτής, λέγεται Απάνω Πλατανές ή ο Απάνω Πλατανές.

Το Όρος Κέντρος είναι γνωστό, ότι φημίζεται από πολύ παλιά, ότι έχει πολλά νερά και μάλιστα λέγεται ότι έχει 101 (εκατό μία) πηγές. Η παλαιότερη γραφτή αναφορά γι’ αυτήν την παράδοση προέρχεται από τον Μαρίνο Τζάνε Μπουνιαλή, που στο έργο του Ο ΚΡΗΤΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ 1645-1669 αναφέρει:

«Το Κέντρος, που ‘χεν εκατό βρύσες στα τρίγυρά του,
Παράδεισον ετύχαινε να λέσι τ’ όνομά του,
κι Αγαρηνός το πάτησε κ’ οι τόποι ‘ναι δικοί του,
τα όρη κι όλα τα χωριά, ογιά ξεφάντωσή του….»

Είναι βέβαια προφανές, ότι ο ποιητής λόγω στίχου αναφέρει τον αριθμό εκατό, αντί του σωστού εκατό μία.

Το πλούσιο λοιπόν σε πηγές και νερά Κέντρος παρουσιάζει μια θαυμάσια, ειδυλλιακή, θα έλεγα, εικόνα κατά τους μήνες του χειμώνα και της άνοιξης, όπου τρέχουν τα νερά από τις πλαγιές του και σχηματίζουν φυσικούς καταρράκτες. Το φαινόμενο αυτό είναι καταπληκτικό, όταν μάλιστα τυχαίνει να είναι χιονισμένη η κορυφή του βουνού και οι νερομάνες από τις πλαγιές του Κέντρους ξεχειλίζουν και δημιουργούν θαυμάσιους φυσικούς καταρράχτες, οι οποίοι σχηματίζουν αφρισμένα ρυάκια και χύνονται στον Ακουμιανό Ποταμό.

Αυτό ακριβώς το καταπληκτικό για την Κρήτη φαινόμενο το συναντά κανείς σε πολλά σημεία στη θέση Απάνω Πλατανές μέχρι τις αρχές του καλοκαιριού. Στη θέση μάλιστα αυτή συναντά ο επισκέπτης κατάλοιπα από το παλιό δασικό μεγαλείο των Κρητικών βουνών, δηλαδή τεράστια πρινάρια σε ύψος, αλλά κυρίως σε περίμετρο κορμού, που μπορεί να φθάνει σε κάποιες περιπτώσεις τα 4-6 μέτρα, δηλαδή δέντρα, που για να φθάσουν σε αυτά τα μεγέθη χρειάστηκε η φύση χιλιάδες χρόνια για να τα δημιουργήσει.

Στο σημείο αυτό παίρνουμε μια πλήρη εικόνα για το πως ήτανε το Κέντρος πριν από μερικές εκατοντάδες ή χιλιάδες χρόνια, όταν ήτανε κατάφυτο και σκεπαζότανε από άκρη σε άκρη του με πρινάρια ή πλατάνια, που είναι ένα άλλο είδος που ενδημεί στη θέση Απάνω Πλατανές.

ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ

Η αρχαιότερη μνεία τού οικισμού αναφέρεται σε συμβόλαιο τού 1301, του συμβολαιογράφου τού Χάντακα Benv. de Brixano, Vudomaierio[i]. Αναφέρεται στην επαρχία Αγίου Βασιλείου το 1577 από τον Fr. Barozzi (fo 27r) ως Vuidhomagiergiο. Από τον Καστροφύλακα (Κ176), με 60 κατοίκους, το έτος 1583 ως Vuidhomagiergiό. Από τον Βασιλικάτα[ii], το έτος 1630, ως Vuidho Magiero. Στην τουρκική απογραφή τού 1659 ως Vidu Mayeryo με 20 σπίτια[iii]. Το ίδιο έτος (1659) το χωριό εμφανίζεται να διαθέτει 77 τσερίπια[iv] χωράφια, 146 ελαιόδεντρα, 16,5 τσερίπια αμπέλια, και 25 τσερίπια ακαλλιέργητες γαίες[v]. Το 1629 το χωριό εμφανίζεται ως Vidomagiero και το 1834, στην Αιγυπτιακή απογραφή, ως Dumaghergo[vi]. Στην απογραφή τού 1881 ανήκει στον Δήμο Αγίου Πνεύματος και αναφέρεται Δουμαεργειό και έχει 195 Χριστιανούς κατοίκους[vii]. To 1900, στον ίδιο δήμο, κάτ. 246. Το 1920 είναι έδρα ομώνυμης κοινότητας με το όνομα Δουμαεργιό, με 212 κατοίκους. Το 1928 ανήκει στην κοινότητα Αρδάκτου, με 251 κατ., το 1940 έγινε Κεντροχώριον, έδρα ομώνυμης κοινότητας με 297 κατ., το 1951 κάτ. 230, το 1961 κάτ. 216, το 1971 κατ. 191, το 1981 κάτ. 117, το 1991 κάτ. 93, το 2001 κάτ. 72.

Από το έτος 1930 οι συνοικισμοί Δουμαεργιό (νυν Κεντροχώριον) και Πλατανές τής Κοινότητας Ακουμίων αποτελούν την κοινότητα Κεντροχωρίου (Δ. 7-8-1930, ΦΕΚ. Α 238/1930).

Όπως μπορούμε από τα παραπάνω να παρακολουθήσουμε, εντυπωσιάζει η εξαιρετικά μεγάλη ποικιλία με την οποία το όνομα τού χωριού απαντάται στις απογραφές και στα διάφορα έγγραφα. Έτσι, επί πλέον των παραπάνω ονομασιών, συναντήσαμε το χωριό και ως Βιδομαγιογιό[viii], Βιντό- Φιτσίλο[ix], Βίδο Φικιρλού[x]και Βίδου Μαγεργιό[xi].

· Ιστορικά στοιχεία

Ως Βουιδομεργιό βρίσκουμε το χωριό σε νοταριακή πράξη τού Μαρίνου Αρκολέου (3/2/1645)[xii], σύμφωνα με την οποία τα αδέλφια Γεωργιλάς Σαγκουινάτσος και η αδελφή του Όρσα, κληρονόμοι τής μητέρας τους μακαρίτισσας Φραντζούς, έδωσαν στον Ιάκωβο Σαγκουϊνάτσο Ρόζα όλες τις περιουσίες που είχαν στα χωριά Κισσό και Βουιδομεργιό, για να τις εκμεταλλεύεται επί δύο χρόνια, προκειμένου να εξοφλήσουν δάνειο τού Ιάκωβου Σαγκουϊνάτσου που είχε δώσει αυτός ο ευγενής κρητικός στη μακαρίτισσα μητέρα τους.

Σε άλλη νοταριακή πράξη τού Αντρέα Καλέργη βρίσκουμε το χωριό ως Βουιδομαγεργιό. Από το χωριό, λέγει, αυτό καταγόταν ο Πόλος Κασιμάτης τού Τζουάνε, ο οποίος ορίστηκε ως εκτιμητής για τον καθορισμό της τιμής τού σταριού που θα πουλούσαν τα αδέλφια Γεωργιλάς, Τζανής και Φραγκιάς από το Βάτο στον nob. h. Νικολό Μουδάτσο[xiii].

Επίσης, στα έγγραφα τού Ιεροδικείου Ρεθύμνης (15/2/1659)[xiv] υπάρχει Διαταγή τού Μεγάλου Στραταρχείου προς παραχώρηση τού τιμαρίου Βουδομαγεργειό στον εξοχώτατο αρχηγό τού Συντάγματος Χανίων Μεχμέτ βέη, σύμφωνα με παράκλησή του στην Α. Μεγαλειότητα τον Σουλτάνο. Ο Σουλτάνος «ηυδόκησεν να δεχθεί να τού δοθή (τού Μεχμέτ βέη) διά τας μεγάλας υπηρεσίας του προς το Βασίλειον». Το τιμάριο Βουδομαγεργειό είχε προηγουμένως ο ευνούχος Ιβραΐμ αντί 8000 παράδων, ο οποίος όμως πέθανε και το τιμάριο παρέμενε αδιάθετο.

Ο θρύλος τής Αρχόντισσας Μαρίας

Ο Μιχάλης Μ. Παπαδάκης[xv] ασχολούμενος με την ιστορική Μονή τού Αγίου Πνεύματος, που βρίσκεται σε απόσταση αναπνοής ΒΔ τού Βουϊδομαγερειού, αναφέρεται, μεταξύ άλλων, και σε γνωστότατο στην περιοχή θρύλο, που επιχειρεί με λαϊκό τρόπο να εξηγήσει την τόσο ιδιόμορφη ονομασία τού χωριού, την οποία τόσο πολύ έχουν κακοποιήσει οι διάφοροι απογραφείς και λοιποί ερευνητές από την Ενετοκρατία μέχρι και τις ημέρες μας.

Σύμφωνα, λοιπόν, με τον θρύλο αυτόν, στα χρόνια τού Βυζαντίου, ζούσε στο χωριό μια όμορφη αρχόντισσα με το όνομα Μαρία, ιδιοκτήτρια όλης της περιοχής, από την κορυφή τού όρους Κέδρος μέχρι κάτω, στο Λυβικό Πέλαγος. Αυτή είναι που έκτισε και την Ι. Μονή τού Αγίου Πνεύματος, στην οποία και μόνασε, στη συνέχεια, πέθανε και θάφτηκε. Για την καλλιέργεια, λοιπόν, των πολλών και πλούσιων κτημάτων της στην περιοχή, η Μαρία είχε το χωριό Βουιδομαγερειό, στο οποίο κατοικούσαν οι ζευγολάτες της και βρίσκονταν οι στάβλοι των αροτριώντων ζώων της. Αυτό ακριβώς- σύμφωνα με τη συγκεκριμένη παράδοση- σημαίνει και η ονομασία τού χωριού. δηλαδή, το α΄ συνθετικό τα βόδια που ζευγάριζαν τα απέραντα χωράφια τής πλούσιας Μαρίας και το β΄ συνθετικό το μαγεργειό, όπου ετοιμαζόταν το φαγητό για τους ζευγολάτες. Λέγεται, ακόμα, ότι με δική της πρωτοβουλία διαμορφώθηκαν για πρώτη φορά σε καλλιεργημένες πεζούλες όλες οι βραχώδεις πλαγιές βόρεια από το Κεντροχώρι και τον Πλατανέ.

Θεωρούμε, πάντως, ότι αυτή η ευρύτατα διαδεδομένη και καθ’ όλα όμορφη παράδοση τής περιοχής- που δεν πρέπει, για τον λόγο αυτόν, να την αφήσουμε επ’ ουδενί να χαθεί- δεν έχει καμιά απολύτως σχέση με το όνομα τού χωριού. Αλλά την άποψή μας επ’ αυτού θα την εκφράσουμε πλήρη και εμπεριστατωμένη εν ευθέτω χρόνω.

Η νεότερη μετονομασία τού χωριού σε «Κεντροχώρι» δεν έχει τίποτε το ουσιαστικό να προσδώσει στο χωριό και θα πρέπει πάση θυσία να υποχωρήσει μπροστά στην ομορφιά, τη γοητεία αλλά και τις παραδόσεις και τους θρύλους που συντηρεί και διασώζει η παλιά του ονομασία Βιδουμαγεργειό- Δουμαεργιό. Εξάλλου δα, το… Κεντροχώρι δεν είναι και το μοναδικό κεντρικό στην περιοχή χωριό, αλλά ούτε και το μοναδικό χωριό τού όρους Κέντρους, ώστε να μονοπωλήσει αυτήν την ονομασία, η οποία στην περίπτωσή του, παραμένει γράμμα κενό! Γιατί χωριά τού Κέντρους είναι και ο Πλατανές και ο Κισσός και η Κρύα Βρύση, από τις ΝΔ κλιτείς τού όρους, αλλά και το Γερακάρι, οι Βρύσες και το Χωρδάκι, από τις ΒΑ.

[i] R. Morozzo della Rocca, fonti per la storia di Venezia, σ. 160. Στέργιου Γ. Σπανάκη, Πόλεις και χωριά της Κρήτης στο πέρασμα των αιώνων (Μητρώον των οικισμών), Ηράκλειο 1991, 198.

[ii] Στέργιου Γ. Σπανάκη, Μνημεία Κρητικής Ιστορίας V, 130.

[iii] Ν. Σταυρινίδη, «Απογραφικοί Πίνακες», Κρητικά Χρονικά, ΚΒ΄, 128. Την ίδια χρονιά βάσει τού ιεροδικαστικού κώδικα το χωριό πληρώνει 13 χαράτζια. Ο ίδιος αριθμός σπιτιών το 1659 πληρώνει φόρο καφτανίου. Το 1651/2 τα χαράτζια του γίνονται 12 (Ευαγγελία Μπαλτά- Mustafa Oguz, Το Οθωμανικό Κτηματολόγιο τού Ρεθύμνου, Ρέθυμνο 2007, 479).

[iv] Τσερίπ (cerib)= μονάδα μέτρησης επιφανείας, που ισοδυναμεί προς 60 τετραγωνικούς πήχεις.

[v] Ευαγγελία Μπαλτά- Mustafa Oguz, ό.π.

[vi] Rob. Pashley, Travels in Crete, II, 313.

[vii] Νικ. Σταυράκη, Στατιστική του πληθυσμού της Κρήτης, Αθήνησι 1890, 27.

[viii] Μεταφράσεις Τουρκικών Ιστορικών Εγγράφων, υπό Νικολάου Σ. Σταυρινίδου, τ. Γ΄ ετών 1694-1715, Ηράκλειο 1987, πράξη 1572, 257.

[ix] Παπιομύτογλου Γιάννη Ζ. (Επιμέλεια), Έγγραφα Ιεροδικείου Ρεθύμνης 17ος- 18ος αι., Οι μεταφράσεις τού «Βήματος» Ρεθύμνης, Ρέθυμνο 1995, έγγραφο 64, σ. 72, Θεωρώ ότι υπό το όνομα αυτό υποκρύπτεται το χωριό Βουιδομαγεργειό.

[x] Μεταφράσεις Τουρκικών Ιστορικών Εγγράφων, υπό Νικολάου Σ. Σταυρινίδου, τ. Α΄ ετών 1657-1672, Ηράκλειο 1986, πράξη 163, 116.

[xi] Ό.π., πράξη 164, 117

[xii]Γιάννη Μιχ. Γρυντάκη, Μαρίνος Αρκολέος, Ο τελευταίος νοτάριος της Δυτικής Κρήτης, Πρωτόκολλο 1643-1646, Ρέθυμνο 2003, πράξη 180, σ. 248.

[xiii] Γιάννη Μιχ. Γρυντάκη Το Πρωτόκολλο τού Ρεθεμνιώτη νοτάριου Αντρέα Καλέργη (1634-1646), Αθήνα 1994, πράξη 267, σ. 187.

[xiv] Παπιομύτογλου Γιάννη Ζ. (Επιμέλεια), Έγγραφα Ιεροδικείου Ρεθύμνης 17ος- 18ος αι., Οι μεταφράσεις τού «Βήματος» Ρεθύμνης, Ρέθυμνο 1995, έγγραφο 71, σ. 76.

[xv] Μιχ. Μ. Παπαδάκη, Το Μοναστήρι τού Πρέβελη, Ρέθυμνο, 1978, 168. Τού ίδιου, «Η Μονή και η Σχολή τού Αγίου Πνεύματος», περιοδ. Προμηθεύς ο Πυρφόρος 18 (1980), 5.

ΙΕΡΟΙ ΝΑΟΙ

ΤΙΜΙΟΣ ΣΤΑΥΡΟΣ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού είναι ο Καθεδρικός ναός του χωριού χτίστηκε το 1960 και Είναι ρυθμού τρίκλιτης βασιλικής . Το Βόρειο κλίτος είναι αφιερωμένο στον Άγιο Ευστράτιο και το Νότιο κλίτος στην Αγία Βαρβάρα. Ο σημερινός ναός χτίστηκε στην θέση παλαιού ο οποίος δυστυχώς γκρεμίστηκε το 1959. Ο παλιός ναός ήταν ρυθμού τρίκλιτης βασιλικής αφιερωμένη στον Αστράτηγο (Αρχιστράτηγο Μιχαήλ) στον Τίμιο Σταυρό(Ύψωση) και την Αγία Βαρβάρα . Τα μόνα κειμήλια που σώζονται απ αυτόν το ναό είναι τα εικονίσματα : Αρχιστράτηγου Μιχαήλ, Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος , Κοίμηση της Θεοτόκου , Ύψωση του Τιμίου Σταυρού , εικόνα της Αναστάσεως τμήμα του κεντρικού Σταυρού του τέμπλου ένα παλαιό ευαγγέλιο τυπωμένο στην Βενετία το σημαντήρι του παλαιού ναού όπως και μια καμπάνα με παραστάσεις που βρέθηκε θαμμένη πλησίον του νότιου τοίχου του κατεδαφισμένου ναού.Κατά την κατεδάφιση ανεβρέθηκαν πλήθος μνημάτων στο εσωτερικό και το εξωτερικό του ναού ορισμένα εκ των οποίων ιερωμένων. Ο Gerola μας παρέχει φωτογραφία του παλαιού κωδωνοστασίου το οποίο ήταν το αρχαιότερο στο νομό Ρεθύμνης και έφερε επιγραφή με το όνομα του κτήτορα ΦΡΑΓΚΙΑ ΒΛΑΣΤΟ και την χρονολογία 1601.

ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ (εντός του χωριού) Ιερός Βυζαντινός ναός εντός του χωριού ο οποίος λόγω καθίζησης του εδάφους είναι ερείπιο. Σώζεται μόνο ο Βόρειος τοίχος και τμήμα του δυτικού επί των οποίων σύμφωνα με το Gerola « είναι ζωγραφισμένοι οι κτήτορες που το ένα χέρι τους έχουν στο στήθος και με τα άλλο βαστούν το εκκλησάκι.» Η αγιογραφία αυτή και τμήματα άλλων έχουν αφαιρεθεί από την αρχαιολογική υπηρεσία και φυλάσσονται στον καθεδρικό ναό.

ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΤΗΝ «ΚΕΦΑΛΑ» Ο ιερός ναός του Αγίου Γεωργίου βρίσκεται στην θέση «Κεφάλα» είναι βυζαντινός ναός που υπαγόταν στην ιερά μονή Αρσανίου και όπου όμως σήμερα χρειάζεται συντήρηση.

ΠΑΝΑΓΙΑ ΣΤΗΝ «ΠΕΤΡΑ» Ο ιερός ναός της Παναγίας – Γέννηση της Θεοτόκου βρίσκεται στην τοποθεσία «Πέτρα» όπου μέχρι τα μέσα του 20 αιώνα υπήρχε οικισμός . Χαρακτηριστικό στα πελέκια του κεντρικού θυρώματος είναι ένα Βενετσιάνικο οικόσημο . Πλησίον του ναού σώζεται μεγάλο τμήμα παλαιού πύργου ή Κούλε, χτισμένο σε εξέχοντα πέτρινο λοφίσκο. Η εκκλησία εορτάζεται 8 του Σεπτέμβρη όπου προσελκύει πολλούς προσκυνητές και από τα γύρω χωριά.

ΠΑΝΑΓΙΑ ΣΤΟΝ «ΚΑΛΟΓΕΡΑΔΟ» Βορειοδυτικά του οικισμού Καρινών και στην τοποθεσία «Καλογεράδος»βρίσκεται η εκκλησία της Παναγίας Βενετσιάνικης εποχής. Ο ναός έχει συντηρηθεί και αναπαλαιωθεί πρόσφατα. Η στέγη είναι γυρισμένη με μακρόστενα πελέκια εξ ολοκλήρου. Χαρακτηριστικό είναι τα πελέκια του θυρώματος και του Βόρειου παραθύρου. Βόρεια του ναού και ανατολικά υπήρχε μέχρι την δεκαετία του ’50 οικισμός του οποίου σώζονται ορισμένα σπίτια.

ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Ο ιερός ναός της Αγίας Παρασκευής βρίσκεται στην τοποθεσία «Σκαλώματα ή Σκάλα» μέσα σε μια κατάφυτη περιοχή από δρυς και ελιές. Ο ναός είναι μονόχωρος ο θόλος στηρίζεται σε δύο οξυκόρυφα τόξα. Φέρει κωδωνοστάσιο. Δυτικά του ναού υπήρχαν κτίσματα όπου την κατοχή αποτελούσαν καταφύγιο για τους αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης.

ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΣΤΗΝ«ΚΕΦΑΛΑ» Ο ιερός ναός του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου βρίσκεται βορειοανατολικά του οικισμού Καρινών στην θέση «Κεφάλα» Ο ιερός ναός μαζί με παλαιό ετοιμόρροπο συγκρότημα κελιών και κοινόχρηστων χώρων αποτελούσαν μετόχι της ιεράς Μονής Αρσανίου. Ο ναός είναι σε καλή κατάσταση και φέρει πέτρινο λαξευτό κωδωνοστάσιο. Πλησίον και δυτικά του ναού βρίσκεται ο βυζαντινός ναός του Αγίου Γεωργίου όπου ανήκε και αυτός στην ιερά Μονή Αρσανίου και όπου σήμερα χρειάζεται συντήρηση.

ΠΑΝΑΓΙΑ ΣΤΟΥ «ΚΕΡΑΜΟΥ» Ο ιερός ναός της Παναγίας βρίσκεται βόρεια του οικισμού Καρινών στην θέση «Κεράμου» μέσα σ΄ένα θαυμάσιο φυσικό περιβάλλον είναι κτίσμα των αρχών της δεκαετίας του 1990 χτισμένο από την οικογένεια Φραγκίσκου Νικολουδάκη. Στην θέση αυτή υπήρχε παλαιός ναός ερειπωμένος όπου ανήκε στην Ιερά Μονή Αρσανίου μέχρι το μεσοπόλεμο οπότε και αποχώρησαν οι μοναχοί και η περιουσία του μετοχιού πέρασε στο Εφεδρικό ταμείο και έπειτα στους Καρινιώτες.

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΡΙΝΩΝ

Το κτίριο του σχολείου των Καρινών είναι δημιούργημα των αρχών του 20 αίωνα και η επέκταση του τον Μεσοπόλεμο. Λειτουργούσε παλαιά ως διθέσιο κι απ΄ τα τέλη της δεκαετίας του ’70 ως μονοθέσιο μέχρι που έκλεισε στα τέλη της δεκαετίας του 1990.

Σήμερα γίνονται προσπάθειες από το δήμο και τον Πολιτιστικό σύλλογο Καρινών να συντηρηθεί και να αποκατασταθεί ώστε να χρησιμοποιηθεί ως αίθουσα Πολιτιστικών και Κοινωνικών εκδηλώσεων.

Το συγκεκριμένο κτίριο χρήζει και ιστορικής σημασίας καθώς ήταν η έδρα και ο τόπος συνάντησης των καπεταναίων των αντάρτικων ομάδων κατά την Εθνική Αντίσταση 1941-1944 του ν. Ρεθύμνου. Συγκεκριμένα στο σχολείο Καρινών έγιναν δυο μεγάλα συνέδρια όπου στο δεύτερο (Απρίλη 1943) οι αντιστασιακές ομάδες (ΕΑΜ) διασπάστηκαν και έγινε αυτό που επιδίωκαν οι ανταγωνισμοί των Μεγάλων Συμμαχικών δυνάμεων που δυστυχώς αποτέλεσε και την αρχή για τον μετέπειτα Εμφύλιο.

Το χωριό πανηγυρίζει στις 14 Σεπτεμβρίου Ύψωση Τιμίου Σταυρού όπου συντρέχουν και οι κάτοικοι των γύρω χωριών . Άλλο πανηγύρι γίνεται στις 8 Σεπτεμβρίου στην Παναγία στην Πέτρα αλλά και στις 6 Αυγούστου στο Σωτήρα Χριστό όπου λαμβάνουν χώρα οι εκδηλώσεις τιμής και μνήμης για την Εθνική Αντίσταση και τον Καπετάν Λεμονιά (Νικόλαο Παπαδάκη)

Οι Καρινιώτες αν και αψύς και σκληραγωγημένοι είναι φιλόξενοι μερακλήδες και γενναιόδωροι. Τα παλιά πανηγύρια του Τιμίου Σταυρού που κρατούσαν εβδομάδα ολόκληρη έχουν μείνει ανεξίτηλα στην μνήμη όλων.

Οι Καρήνες είναι ένα ορεινό χωριό της πρώην επαρχίας Αγίου Βασιλείου και νυν δήμου Λάμπης. Το υψόμετρο του χωριού είναι 550.00 μ.

Είναι το ποιο απομακρυσμένο από το γιαλό και Βόρεια και Νότια. Εάν κοιτάξουμε το χάρτη της Κρήτης και τραβήξουμε έναν νοητό κάθετο άξονα από την παραλία του Πλατανιά στο Κρητικό Πέλαγος μέχρι την Κεραμιανή παραλία στο Λυβικό Πέλαγος οι Καρήνες βρίσκονται στο κέντρο του νομού Ρεθύμνου. Το χωριό είναι χτισμένο στην εσχατιά της επαρχίας Αγίου Βασιλείου στο κέντρο του τριγώνου που διαγράφουν τα σύνορα με την επαρχία Αμαρίου & την επαρχία Ρεθύμνου . Ανατολικά συνορεύει με την Πατσό του δήμου Συβρίτου ( Πατσώτικος Ποταμός και φαράγγι Αγίου Αντωνίου ), Νοτιοανατολικά με το όρος Σωρό της επαρχίας Αμαρίου και το Σπηλιανό όρος Βορίζη ,Νότια με τις Καρηνιώτικες Κορφές , Νοτιοδυτικά με τα Λοφιά της περιφέρειας Λαμπηνής, Βόρεια και Δυτικά με τα χωριά του Βρύσινα και την Ονιθέ.

Παλαιότερα πέραν του κύριου οικισμού, τις Καρήνες απάρτιζαν μικρότεροι οικισμοί (μετόχια) με τις παρακάτω ονομασίες

1. «Καλογεράδος» (Βορειοδυτικά του οικισμού)
2. «Πέτρα» ((Βορειοδυτικά του οικισμού)
3. «Άγιος Ιωάννης-Κεφάλα» (Ανατολικά του οικισμού) το αναφερόμενο μετόχι ήταν ιδιοκτησία της Ιεράς Μονής Αρσανίου μέχρι και την εποχή του μεσοπολέμου οπότε και οι μοναχοί το εγκατέλειψαν και η περιουσία της Μονής περιήλθε στο Εφεδρικό Ταμείο και σήμερα πλέον σε ιδιώτες

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΖΩΗ

Οι κάτοικοι του χωριού διατηρούν μέχρι σήμερα πολλά από τα στοιχεία των παλαιών . Εξακολουθούν να δραστηριοποιούνται με τις παραδοσιακές ασχολίες του πρωτογενούς τομέα της Γεωργίας και ειδικά την κτηνοτροφία στην οποία είναι ειδήμονες. Σήμερα στο χωριό υπάρχουν σύγχρονες κτηνοτροφικές μονάδες αιγοπροβατροφίας αλλά και κονικλοτροφίας όπου συνδυάζονται οι παραδοσιακές με τις σύγχρονες απαιτήσεις.

ΟΝΟΜΑΣΙΑ

Το τοπωνύμιο «Καρήνες ή Καρήνες » άλλοτε απαντάται με –ι-(γιώτα) και άλλοτε με –η- (ήτα).

Α) ΚΑΡΗΝΕΣ

Σύμφωνα με τον φιλόλογο Θ.Σ.Πελαντάκη, ετυμολογεί το όνομα λέγοντας ότι «η γραφή του ονόματος με –η- ενθυμίζει Ομηρικές λέξεις: το Κάρα, το Κάρη, το Κάρηνον = κεφαλή, κορυφή. Δικαιολογείται δε από το γεγονός ότι το χωριό Καρήνες έχει πολλούς λόφους, βουνά, κορυφές. Η άποψη αυτή ενισχύεται από το ότι στο όρος Κέντρος υπάρχουν τοπωνύμια με την ίδια ρίζα: «Ακάρε», «Αποκάραδο» κ.τ.λ.

Β) ΚΑΡΙΝΕΣ

Σύμφωνα με μελέτη του κ. Εμμανουήλ Γ. Γενεράλη (1860-1943) αναφέρει: «Καρίναι: Καρίνη και εις την εκφοράν των νεκρών θρηνωδός, μοιρολογίστρα. Εντεύθεν το Καρικνή. Μούσα = επιτάφιος θρήνος, μοιρολογικόν τραγούδι. Ο Ησύχιος λέγει: «Καρίναι: θρηνώδεις μουσικαί αι τους νεκρούς τω θρήνω παραπέμπουσαι προς τας ταφάς και τα κήδη. Παρελαμβάνοντο δε από Καρίας και τους αλλοτρίους νεκρούς επί μισθώ εθρήνουν». Οι κάτοικοι του χωριού Καρινών και σήμερον είναι εύμολπο προς τω φιλοπόλεμω».

Πηγή: Σπύρος Απ. Μαρνιέρος «Αρχαίες Πόλεις και Οικισμοί στα Ρεθεμνιώτικα»

Εκδότης: Μ. Παπαδάκης (Δάνδολος) «Κρητολογικό Ημερολόγιο» 1994

ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ

Ο οικισμός ανάγεται στην Β΄ Βυζαντινή περίοδο καθώς συναντάται για πρώτη φορά σε έγγραφο του Βενετού δούκα της Κρήτης Jacobo Delfino για το διαχωρισμό του φέουδου ανάμεσα στον Γεώργιο Βαρούχα και τον ανιψιό του Μιχαήλ το έτος 1260-1262.

Στον Fr. Barozzi το 1577 καταγράφεται Carines στην επαρχία Αμαρίου. To 1583 ο Καστροφύλακας δύο οικισμούς στο νομό Ρεθύμνης ο πρώτος ως Carines με 312 κατοίκους και ο δεύτερος ως Carrines με 36 κατοίκους. Ο Στέργιος Σπανάκης σχολιάζει σχετικά « πρόκειται για λάθος ή μήπως ο μικτότερος οικισμός ήταν χωριστή συνοικία του μεγαλύτερου και αναφέρεται ιδιαιτέρως όπως συμβαίνει και σ’ άλλες περιπτώσεις.»

Απ’ τoν Βασιλικάτα το 1630 αναφέρεται ως Charines (Μνημεία Κρητικής Ιστορία σελ.129). Κατά την Αιγυπτιακή απογραφή του 1834 υπήρχε χωριό στην επαρχία Αμαρίου με το όνομα Κarines. Το 1881 αναφέρεται «Καρίναις» στο δήμο Μέρωνα Αμαρίου με 252 χριστιανούς κατοίκους και το 1900 με 275. Έπειτα οι Καρήνες απαντώνται το 1920 ως έδρα ομώνυμου αγροτικού δήμου της επαρχίας Αγίου Βασιλείου, πλέον με 294 κατοίκους και το 1928 ως έδρα ομώνυμης κοινότητας με 395 κατοίκους. Απ' το 1940 τις συναντούμε ως «Καρίναι» με 436 κατοίκους, το 1951 με 398 κατοίκους, 1961 με 370, 1971 με 293, 1981 με 239, 1991 με 256 κατοίκους 2001 με 218 κατοίκους.

ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ

Οι κάτοικοι του χωριού φημίζονται για την ανδρεία, το φιλότιμο την φιλοξενία αλλά και τον αψύ χαρακτήρα τους. Οι Καρήνες ευρισκόμενες σε τοποθεσία που είναι μεταίχμιο τριών επαρχιών (Αμαρίου, Αγίου Βασιλείου και Ρεθύμνου) μέσα στην ορεινή ενδοχώρα του νομού προσφέρονταν για καταφύγιο επαναστατών. Επίσης, οι συνθήκες της εποχής και το πνεύμα που επικρατούσε στο χωριό οδηγούσαν την πλειοψηφία των κατοίκων στην επαναστατική δράση. Οι κάτοικοι των Καρινών είχαν αναλάβει ρόλο προστάτη των Χριστιανών της περιοχής αλλά και των οδοιπόρων (ο παλαιός Αγιοβασιλιώτικο δρόμος περνούσε απ΄ τα όρια του χωριού: Λείβαδος Πέτρα-Χάνι Προκόπη-Λοφιά Δαριβιανά–Σπήλι καθώς το χωριό ήταν θύλακας χριστιανικός σε περιοχή όπου περιξ υπήρχαν κυρίως τουρκοκατοικημένα χωριά Πατσός, Γενή, Καρέ, Αμπελάκι κ.τ.λ.

Οι Καρήνες υπήρξαν μάνα αγωνιστών και τόπος περίθαλψης και αρωγής διωκομένων από τους Οθωμανούς και ως εκ τούτου οι Καρινιώτες ήταν οι συνήθεις ύποπτοι για κάθε αδίκημα κατά την Τουρκική διοίκηση.

Η προφορική παράδοση οι παλαιοί περιηγητές και οι ιστορικοί το αναφέρουν ως το Χριστιανοχώρι των Καρινών που δεν «κατοικήθηκε ούτε κάηκε ποτέ από Τούρκους.»

Οι Καρήνες πρωταγωνιστούν στις ταραχές και στον αναβρασμό της περιόδου 1891-1892 («Οκτωβριανά») μαζί με τις άλλες περιοχές τ’ Αμαρίου, τ΄ Αι Βασίλη , της Άσοι Γωνιάς, τ΄ Ατσιπόπουλο, των Σφακίων, των Περιβολίων και των Ανωγείων. Κυρίαρχα ήταν τα ζητήματα των φυγόδικων και καταδιωκόμενων Καρινιωτών αγωνιστών Γεωργίου Παπαδάκη, Ιωάννη Στεφανάκη, Γεωργίου Παλιεράκη και Βλαστού Φραγκιουδάκη μαζί μ΄ αυτά του Αμαριώτη Στυλιανού Ιερωνυμάκη και του Γαλλιανού Ευάγγελου Φραγκιαδάκη. Οι Καρινιώτες εμπλέκονται με παράσταση τους στις Αρχές για τη διαλεύκανση και της τιμωρίας των υπευθύνων της δολοφονίας του Μελαμπιανού Παπά Αυγουστάκη και την περίθαλψη του ετέρου

Τραυματισμένου της ενέδρας των Οθωμανών Αλεξ. Μελιδονιώτη. Στην Επανάσταση του 1895-1897 ήταν απ’ αυτούς που μέχρι τέλος υποστήριζαν το αίτημα της ¨Ένωσης κι όχι της αυτονομίας με χαρακτηριστική την αντίδραση τους στην πρόταση του Κούνδουρου στην συνέλευση του Kλίματος Αποκορώνου.

Στο σημείο αυτό θα αναφερθούμε περιληπτικά σε αυτούς που αγωνίστηκαν εναντίον του Οθωμανού κατακτητή από το 1830-1930 έτσι όπως καταγράφτηκαν από τον Θεμιστοκλή Σοφούλη σε έκδοση του Υπουργείου Στρατιωτικών επί κυβερνήσεως Ελευθερίου Βενιζέλου και το έργο του δασκάλου Νικολάου Φασατάκη.

1.Πατήρ Νικόλαος Παπαδάκης
2. Γεώργιος Ν. Παπαδάκης, οπλαρχηγός επαρχίας Αμαρίου και Σωματάρχης. Αγώνες : 1866,1878,1889 και 1890.
3. Εμμανουήλ Ν. Παπαδάκης Πεντακοσίαρχος και πρώτος Φρούραρχος των προφυλακών του Αμαρίου.
4. Νικόλαος Σέρδες ,αγώνες 1878 1896
5. Νικόλαος Μπλάζιος Οπλαρχηγός, Αρκάδι 1866
6. Γεώργιος Σέρδες Οπλαρχηγός 1878
7. Ευάγγελος Σέρδες
8. Ιωσήφ Γεωρ. Δασκαλάκης, Καπετάνιος των Καρινών, Πεντακοσίαρχος, Πληρεξούσιος Αμαρίου στη Γεν. Συνέλευση των Κρητών του 1878. Αγώνες 1858,1866,1878.
9. Ιωάννης Ιως. Δασκαλάκης εκλεγμένος Οπλαρχηγός Καρινών
10. Εμμανουήλ Κουτσάκης, σκοτώθηκε 1867.
11. Βασίλειος Α. Παλιεράκης ,Διακοσίαρχος, Αγώνες 1878 κε.
12. Δημήτριος Απ. Παλιεράκης, Σημαιοφόρος Οπλιτών Καρινών, Εκατόνταρχος 1866,1878, 1896.
13. Εμμανουήλ ή Αναγνώστης Στελιουδάκης σκοτώθηκε το 1867
14. Γεώργιος Εμμ. Στελιουδάκης σκοτώθηκε το 1867
15. Κοκοτσάκης Εμμ
16. Κουτσάκης Ιωάννης
17. Κουτσάκης Ματθαίος
18. Κουτσάκης Μιχαήλ
19. Νικολουδάκης Στυλιανός
20. Σαββακης Γεώργιος
21. Σαββάκης Ιωαννης
22. Σερδάκης Κων/νος
23. Στελιουδάκης Στυλιανός

ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΚΑΤΟΧΗ

Σημαντική όμως ήταν η προσφορά του χωριού των Καρινών και την περίοδο της Γερμανικής κατοχής με έντονη αντιστασιακή δράση όλων των κατοίκων όπου λόγω των πατριωτικών τους αισθημάτων και της γεωγραφικής θέσης του χωριού αποτελούσε σημείο συνάντησης και καταφύγιο.

ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ «ΚΑΠΕΤΑΝ ΛΕΜΟΝΙΑΣ»

Μια από τις κορυφαίες προσωπικότητες του αντιστασιακού κινήματος στην Κρήτη ο καπετάν Λεμονιάς (Νικόλαος Παπαδάκης) γεννήθηκε στις Καρήνες το 1901. Εθελοντής στη Μικρασιατική εκστρατεία την περίοδο της κατοχής μυήθηκε στο ΕΑΜ από τον καθηγητή Γιάννη Μαθιουδάκη από την Κοξαρέ. Σύντομα (αν και αγράμματος) αναδείχτηκε σε γενναίο καπετάνιο του Ε.Λ.Α.Σ. όπου παρέλαβε την αρχηγία του Ε.Λ.Α.Σ στο Ρέθυμνο από τον καπετάν Γιάννη Σπιθουλάκη. Διακρινόταν για την φιλοπατρία του, τη μετριοφροσύνη του, την ευστροφία την τόλμη και την αντρεία του. Έδωσε τις μάχες α) Ποταμών (11/9/1943) β) Αγριοχώραφο Κουρταλιώτη (29/08/1943) γ) Κρουσανιώτικο Φαράγγι (14/07/1943 και 07/08/1943) δ) Αραβάνες (29/8/1943) ε) Κοξαρές (29/08/1943).

Αν και προσωπικά είχε καταφέρει να θέσει εαυτόν εκτός του εμφύλιο πολεμικού κλίματος της εποχής, δολοφονήθηκε από χέρι ελληνικό στις 17/01/1945 στην θέση «Κουτσουλίθρα» του χωριού Κοξαρέ.

Στις Καρήνες στο Δημοτικό σχολείο πραγματοποιήθηκαν δυο (2) Παγκρήτια Συνέδρια των μυστικών πατριωτικών οργανώσεων της Κρήτης όπου στο δεύτερο στις 3 Μαίου 1943 οι αντιστασιακές ομάδες (ΕΑΜ) διασπάστηκαν και έγινε αυτό που επιδίωκαν οι ανταγωνισμοί των Μεγάλων Συμμαχικών δυνάμεων που δυστυχώς αποτέλεσε και την αρχή για τον μετέπειτα Εμφύλιο.

Το σπίτι του Σταύρου Τζουρμπάκη ή Σταυριανού ή Σταυγιανού στις Καρήνες είχε χαρακτηριστεί «Σπίτι των κατασκόπων» λόγω του ότι ήταν σημείο συνάντησης και καταφύγιο των αντιστασιακών ομάδων. Απ‘ αυτό το σπίτι είχαν περάσει μεγάλες προσωπικότητες της αντίστασης: Μπαντουβάς, Πετρακογιώργης, Κατσιάς, Λεμονιάς κ.α.. και σ’ αυτό το σπίτι διέμειναν και ένα βράδυ ο Κραίπε και η ομάδα απαγωγής του.

Πεσόντες Κατά του Γερμανού Κατακτητή

1. Νικολουδακης Εμμανουήλ τ. Ιωάννου
2. Τζουρμπάκης Ευάγγελος του Βασιλείου
3. Τζουρμπάκης Ευάγγελος του Εμμανουήλ
4. Τραϊτοράκης Ιωσήφ
5. Φραγκιουδάκης Μάρκος του Ζαχαρία

Βυζαντινες Εκκλησίες στο Τοπικό Διαμέρισμα Δρυμίσκου

ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ

Ξεχωριστής σημασίας και αξίας αποτελεί η ζωγραφική των Βυζαντινών ναών της Κρήτης την περίοδο της Ενετοκρατίας, γιατί έγιναν με τη μέθοδο της υγρογρασίας ή νωπογραφίας πάνω σε νωπό κονίαμα με χρώματα διαλυμένα στο νερό.

Διεθνής όρος : φρέσκο (fresco).

Σε όλους τους Βυζαντινούς ναούς της Κρήτης την ίδια πάντα περίοδο, έχουμε την πλήρη ανάπτυξη των Δώδεκα μεγάλων γιορτών, δηλαδή του Δωδεκάορτου, έτσι ώστε η τεχνική των τοιχογραφιών να είναι ενδιαφέρουσα. Είναι όμως έτσι και για ένα ακόμη λόγο, ότι η μονοχρωμία λείπει πλέον στα πρόσωπα που εικονίζονται, τονίζονται δε ιδιαίτερα τα μέρη αυτών και οι μορφές τους γίνονται πιο ζωηρές.

Στη Δρύμισκο υπάρχουν οι παρακάτω Βυζαντινές εκκλησίες:

1. Παναγία η Γέννηση

Για τον αγιογράφο της Παναγίας της Γέννησης δεν έχουμε επαρκή στοιχεία. Γνωρίζουμε μόνο ότι ήταν δυο αδέλφια, ο Δανιήλ και ο Μιχαήλ Βενέρης, που αγιογράφησαν το ναό του Σωτήρος Χριστού στα Μεσκλά Κυδωνίας Χανίων και τον τελείωσαν το έτος 1303. Μετά την αγιογράφηση αυτού του ναού ήλθε ο Μιχαήλ Βενέρης και αγιογράφησε την Παναγία την Γέννηση στη Δρύμισκο του Νομού Ρεθύμνου και σύμφωνα με την επιγραφή που υπάρχει στην Πρόθεση, την τελείωσε τα έτη 1317-1318.

Επειδή ο χρόνος έχει αφήσει έντονα τα σημάδια του, οι τοιχογραφίες της Γέννησης της Παναγίας δεν είναι δυνατόν να διαβαστούν ικανοποιητικά. Αυτό οφείλεται στη φθορά που έχουν υποστεί οι τοιχογραφίες, ιδιαίτερα της δυτικής πλευράς του ναού. Βέβαια η πρόσφατη συντήρηση που έγινε από την Αρχαιολογική Υπηρεσία, έγινε αφορμή να φανούν αρκετές και να μπορούν να διαβάζονται σήμερα καλύτερα. Υπάρχει ακόμη ένας επί πλέον λόγος που δυσκολεύει την ανάγνωση της κάθε παράστασης, όπως είναι ο διαφορετικός χαρακτήρας ονοματολογίας (γραμμάτων)της παράστασης. Στις χαμηλές παραστάσεις η παράσταση είναι ευανάγνωστη, ενώ δεν συμβαίνει το ίδιο στις ψηλότερες παραστάσεις και δίδουν έτσι την εντύπωση ότι τα γράμματα δε γράφηκαν από το ίδιο άτομο.

{highslide type="img" url="lambis/frontpage/drimiskos.jpg" captionText="Δρύμισκος, Παναγία η Γέννηση" display=none} {/highslide} Βρίσκεται στην τοποθεσία «Μελισσηνιάκω», όπου τα τελευταία χρόνια μεταφέρθηκε και το νεκροταφείο του χωριού. Ο ναός προεκτάθηκε Δυτικά με την προσθήκη νάρθηκα του οποίου η στέγη έχει χαλάσει πριν από πολλές δεκαετίες. Είναι η παλαιότερη εκκλησία στο χωριό. Χτίστηκε το 1317-1318 από δωρεά του Γεωργίου Μελισσηνού και αγιογραφήθηκε από το Μιχαήλ Βενέρη. Πριν από πολλά χρόνια ο ναός εκτός από το νάρθηκα σκεπάστηκε με τσιμέντο από τους κατοίκους της ενορίας.

Υπάρχουν αξιόλογες τοιχογραφίες που τις περισσότερες έχει καταστρέψει ο χρόνος και τις έχουν καλύψει τα άλατα. Όμως με την πρόσφατη συντήρηση που έγινε από την Αρχαιολογική Υπηρεσία, έγινε δυνατό να φανούν σήμερα καλύτερα.

Στην κόγχη του Ιερού εικονίζονται οι Τέσσερις Ιεράρχες: ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, ο Μέγας Βασίλειος ,ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος και ο Μέγας Αθανάσιος.

Ο Μέγας Αθανάσιος, ο στύλος της Ορθοδοξίας, στη Βυζαντινή εικονογραφία βρίσκεται δίπλα στους περιφανέστερους Ιεράρχες της εκκλησίας μας. Εικονίζεται στην κατώτερη ζώνη στις τοιχογραφίες και πάντοτε εσωτερικώς της κόγχης του Ιερού Βήματος μαζί με τους υπόλοιπους Ιεράρχες στην παράσταση του « μελισμού».Φέρει, όπως και οι λοιποί, λειτουργική αμφίεση και είναι εστραμμένος προς το κέντρο της κόγχης του ιερού, όπου τελείται το μυστήριο, σε στάση δέησης, κύπτει τον αυχένα με δέος και κατάνυξη. Στα χέρια του κρατεί ανοικτό ειλητάριο στο οποίο είναι αναγεγραμμένες λειτουργικές ευχές.

Εικονίζεται πάντοτε γέροντας, φαλακρός, πλατυπρόσωπος , με πλατιά τετράγωνη λευκή γενειάδα. Στις δε φορητές εικόνες εικονίζεται ολόσωμος με αρχιερατική πάντοτε στολή, όπου στο αριστερό χέρι κρατεί το ευαγγέλιο, το δε δεξιό υψώνει για να ευλογήσει. Πάνω από τους Τέσσερις Ιεράρχες εικονίζεται η Θεοτόκος, ως η Πλατυτέρα των Ουρανών καθισμένη επί του Θρόνου. Και από τις δύο πλευρές της στέκονται όρθιοι οι Αρχάγγελοι, Μιχαήλ και Γαβριήλ.( Θρησκευτική και Ηθική Εγκυκλοπαίδεια, Τόμος Πρώτος).

Πάνω ακριβώς από την κόγχη εικονίζεται το΄Αγιον Μανδήλιον που ανήκει στις αχειροποίητες εικόνες του Χριστού. Λέγονται έτσι γιατί για την κατασκευή τους δε χρησιμοποιήθηκε ανθρώπινο χέρι, αποτέλεσε δε το πρότυπο για κάθε μετέπειτα εικόνα του Χριστού. Η θρησκευτική τέχνη επηρεάστηκε βαθιά και έγινε αφορμή να καθοριστεί εξ ολοκλήρου η σημερινή αποδεκτή μορφή του Χριστού. Σύμφωνα πάντα με την παράδοση η εικόνα αυτή αποτυπώθηκε σε ύφασμα κατά το διάστημα που ο Χριστός πορευόταν προς το Γολγοθά για να σταυρωθεί. Επειδή ο ιδρώτας Αυτού έσταζε στο πρόσωπο Του « ωσεί θρόμβοι αίματος», χρησιμοποίησαν οι μαθητές του τεμάχιο από ύφασμα για να τον σκουπίσουν, στο οποίο αποτυπώθηκε η μορφή του Χριστού.

Η τιμή προς την εικόνα ήταν και είναι μεγάλη. Η εκκλησία μας σήμερα έχει καθιερώσει ξεχωριστή ημέρα γιορτής στις 16 Αυγούστου, ως γιορτή του Αγίου Μανδηλίου. Η αγιογραφία μέχρι σήμερα ακολουθεί τη Βυζαντινή παράδοση από τον 10ον μέχρι τον 15ον αιώνα και ζωγραφίζει το Άγιο Μανδήλιο πάνω από το ιερό Βήμα ή πάνω στο τέμπλο της Ωραίας Πύλης. Αυτός, καθώς και το γεγονός ότι ο ναός κατασκευάστηκε με προσωπικά έξοδα του Γεωργίου Μελισσηνού, απόγονου του Ανδρέα Μελισσηνού, ενός από τα δώδεκα αρχοντόπουλα που εγκαταστάθηκαν στο νησί, είναι οι λόγοι που στο Βυζαντινό ναό της Γέννησης της Παναγίας στο Μελισσηνιάκο είναι ζωγραφισμένο πάνω από το Ιερό Βήμα το ΄Αγιο Μανδήλιο. ( Θρησκευτική και Ηθική Εγκυκλοπαίδεια, Τόμος Δωδέκατος).

Πρέπει εδώ να τονίσουμε, ότι οι Βυζαντινοί αγιογράφοι για την ιστόρηση του ναού απέκρυπταν την ταυτότητά τους. Όμως από τις αρχές του ΙΔ΄και ΙΕ΄αιώνα άρχισαν να εμφανίζουν την ταυτότητά τους στις κτητορικές επιγραφές και χρησιμοποιούν τις στερεότυπες φράσεις « εγένετο δια χειρός του αμαρτωλού ή ανιστορήθη», όπως συμβαίνει και εδώ.

Στην κόγχη επίσης του Ιερού Βήματος δίπλα στη μορφή του Μεγάλου Βασιλείου υπάρχει η επιγραφή « και ποίησον τον μεν άρτον τούτον τίμιον Σώμα του Χριστού Σου Αμήν».

Στον κυρίως ναό υπάρχει τοιχογραφία η Σταύρωση του Χριστού, όπως φαίνεται παραπάνω. Το κέντρο της σύνθεσης κατέχει ο Εσταυρωμένος. Στη δεξιά Του πλευρά εικονίζεται η Θεοτόκος με πλήθος Μυροφόρων γυναικών και αριστερά Του ο αγαπημένος μαθητής, Ευαγγελιστής Ιωάννης. Επίσης διακρίνεται ο εκατόνταρχος που υψώνει το δεξί του χέρι για να δηλώσει ότι «αληθώς Θεού υιός ην ούτος».Δίπλα ακριβώς από τον Ευαγγελιστή Ιωάννη διακρίνεται ένας άλλος μαθητής, ο Νικόδημος. Κάτω ακριβώς από την παραπάνω σύνθεση και από αριστερά όπως βλέπομε, είναι ζωγραφισμένοι οι Άγιοι Ανάργυροι που θεωρούνται οι πρώτοι γιατροί του κόσμου στους οποίους καταφεύγει ο λαός και τους επικαλείται για τις διάφορες ασθένειες. Δεξιά όπως βλέπουμε, είναι ζωγραφισμένες οι μορφές της Αγίας Φωτεινής, της Αγίας Ειρήνης και της Αγίας Μαρίνας.

Στην παραπάνω αγιογραφία εικονίζονται. Α) Η Κοίμηση της Θεοτόκου αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες σε έκταση συνθέσεις όταν αποτελεί τοιχογραφία σε κεντρική θέση του κυρίως ναού. Στην παραπάνω τοιχογραφία η Θεοτόκος εικονίζεται μέσα σε φέρετρο πολυτελές και περιβάλλεται από τους « εκ περάτων συναθροισθέντες», Αποστόλους. Διακρίνεται ο Απόστολος Πέτρος πάνω από το κεφάλι της και ο Απόστολος Παύλος πάνω από τα πόδια της. Συνήθως οι παριστάμενοι Ιεράρχες κατά τη Βυζαντινή εικονογραφική παράδοση είναι ενδεδυμένοι με φαιλόνια πολυσταύρια. Πάνω ακριβώς από το φέρετρο και στη μέση της σύνθεσης εικονίζεται ο Χριστός που κρατά σε σχήμα « εσπαργανωμένου Βρέφους» την ψυχή της Μητέρας Του.

Β) Δίπλα ακριβώς είναι ζωγραφισμένος ο Αρχάγγελος « ως πτεροφόρος» και διακρίνεται για την πνευματικότητά του, με πρόσωπο κανονικό και με μαύρα μαλλιά σύμφωνα με τη Βυζαντινή παράδοση. Στο δεξί του χέρι κρατεί σκήπτρο, ενδεικτικό της θείας εξουσίας που είναι φορέας, στο δε αριστερό του χέρι κρατά το μονόγραμμα του Χριστού. Η ενδυμασία του συνήθως είναι λευκή και συμβολίζει τη φυσική καθαρότητα και την τέλεια αγνότητά του. Οι άγγελοι ζωγραφίζονται συνήθως γύρω από τον Παντοκράτορα του Τρούλου κάθε ναού ή στις δύο πλευρές της Πλατυτέρας στην κόγχη του ιερού Βήματος. Επίσης ζωγραφίζονται και σε οποιοδήποτε μέρος του ναού, όταν το απαιτούν τα ιστορούμενα πρόσωπα από τη ζωή του Χριστού και της Θεοτόκου, όπως είναι εδώ η Κοίμηση.

Γ)Φαίνεται επίσης δίπλα ο Άγιος Γεώργιος που ζωγραφίζεται πάντα νέος, χωρίς γένια, με κανονικά και ωραία χαρακτηριστικά και με πλούσια και κοντά μαλλιά. Πάντα φορεί πολυτελή στολή ή στρατιωτική με μετάλλινο θώρακα και κοντό χιτώνα. Από το 12ον αιώνα επικράτησε να ζωγραφίζεται έφιππος και να φονεύει το δράκο που απειλούσε τη ζωή της κόρης του βασιλιά Σέλβιου.

Στη διπλανή σύνθεση διακρίνουμε το γέροντα Συμεών να κρατεί στην αγκαλιά του το Θείο Βρέφος τεσσαράκοντα ημέρες μετά τη Γέννησή Του. Ο τύπος αυτός της σύνθεσης ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, γιατί υπαπαντή σημαίνει τη συνάντηση του Χριστού με το γέροντα Συμεών. Μπροστά του ακριβώς βρίσκεται η Θεοτόκος και πίσω της ο μνήστωρ Ιωσήφ. Πίσω από το γέροντα Συμεών εικονίζεται η προφήτης ΄Αννα που κρατεί ανοικτό ειλητό.

Δίπλα ακριβώς εμφανίζεται ο Χριστός μέσα στον Ιορδάνη ποταμό να βαπτίζεται από τον Ιωάννη τον Πρόδρομο που με φόβο και δέος « άπτεται της κορυφής του Δεσπότου». Στη δεξιά πλευρά της σύνθεσης εικονίζονται τρεις άγγελοι «προσκλίνοντες», έχουν δε τα χέρια τους καλυμμένα με ιμάτια για να περιβληθεί ο Χριστός μετά τη Βάπτιση.

Οταν η παράσταση της Ανάληψης του Χριστού εικονίζεται σε τοιχογραφία ,τότε έχει τη θέση της στο ανατολικό τμήμα του Ιερού Βήματος, όπως συμβαίνει και εδώ. Ο Χριστός εικονίζεται στο μέσο στρογγυλής ή ελλειψοειδούς δόξας που φαίνεται να φέρεται από δυο ιπταμένους αγγέλους και κρατεί με το αριστερό χέρι ειλητάριο ή Ευαγγέλιο και με το δεξιό χέρι ευλογεί.

Δίπλα από τη σύνθεση της παράστασης της Ανάληψης σε δυο ημιχόρια ιστορούνται οι Απόστολοι φοβισμένοι « εμβλέποντες εις τον Ουρανόν» τον Αναλαμβανόμενον. Στο μέσον των Αποστόλων ιστορείται πάντοτε η Θεοτόκος μεταξύ δυο αγγέλων να υψώνει τα χέρια της σε στάση δέησης κατά κρόταφον ( profil ).

Στο ένα ημιχόριο εικονίζονται η Θεοτόκος με τον ένα άγγελο και μια ομάδα Αποστόλων, ενώ στο άλλο ημιχόριο ο άγγελος με τους υπόλοιπους Αποστόλους.

΄Αγιος Τρύφων έζησε την εποχή του Δεκίου. Αποκεφαλίστηκε, αφού προηγουμένως μαστιγώθηκε. Γιορτάζεται από την εκκλησία μας την 1η Φεβρουαρίου και από τους πιστούς θεωρείται ο προστάτης Άγιος της βλάστησης.

Στην παράσταση αυτή η Θεοτόκος εικονίζεται σαν μωρό παιδί, που κάνει τα πρώτα της επτά βήματα, «Επταβηματίζουσα» και κατευθύνεται στην αγκαλιά της μητέρας της που απλώνει τα χέρια της για να την προφυλάξει από ενδεχόμενη πτώση. Πίσω της ακολουθεί άγγελος Κυρίου έτοιμος να της προσφέρει βοήθεια, εάν βέβαια κριθεί απαραίτητη.

Στην παραπάνω σύνθεση φαίνονται οι εξής ΄Αγιες μορφές. 1) Ο ΄Αγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας , ο Οικουμενικός διδάσκαλος της εκκλησίας μας. ΄Εγινε Πατριάρχης Αλεξανδρείας το έτος 412 και έμεινε στη θέση αυτή 32 ολόκληρα χρόνια. Εικονίζεται πάντα με κάλυμμα στην κεφαλή, το λεγόμενο σκουφάκι. ΄Ηταν ο εκπρόσωπος του Πάπα Ρώμης Κελεστίνου στην Γ΄ Οικουμενική Σύνοδο που έγινε στην ΄Εφεσο, το έτος 431 και ήταν ο Πρόεδρος της Συνόδου. ΄Ετσι κληρονόμησε και τα προνόμια της Παπικής Εξουσίας, όπως και αυτό το κάλυμμα της κεφαλής και το διατήρησε στη συνέχεια. Σύμφωνα πάντα με την παράδοση, ο Μέγας Κων/ντίνος παραχώρησε στον Πάπα Ρώμης Σίλβεστρο τη Μίτρα-Τιάρα- Στέμμα και, όπως σημειώνει ο άγιος Συμεών Θεσσαλονίκης, οι Ιεράρχες της Ανατολικής ΄Εκκλησίας ιερουργούν χωρίς να φέρουν τη Μίτρα, εκτός από τον Πατριάρχη Αλεξανδρείας που φέρει τη Μίτρα ή το σκουφάκι, σύμφωνα με την αρχαία παράδοση. Η εκκλησία μας τον τιμά ως Άγιο και τον συνεορτάζει στις 18 Ιανουαρίου με το Μέγα Αθανάσιο και ξεχωριστά στις 9 Ιουνίου. 2) Ο Άγιος Νικόλαος, επίσκοπος Μύρων της Λυκίας. Είναι ένας από τους δημοφιλέστερους Αγίους της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Θεωρείται ως ο προστάτης Άγιος των ναυτιλλομένων και γιορτάζεται στις 6 Δεκεμβρίου. 3) Ο ΄Αγιος Μύρων, επίσκοπος Κνωσού της Εκκλησίας της Κρήτης. Τιμάται ως άγιος σ’ όλο το νησί και ιδιαίτερα στη γενέτειρα του, την αρχαία πόλη Ραύκω που μετονομάστηκε σε Άγιο Μύρωνα. Μαρτύρησε

Στην παράσταση αυτή ο Ιωσήφ έχει παραδώσει τον Χριστό στη μητέρα του μετά τη Σταύρωση, η οποία τον έχει αγκαλιάσει τρυφερά με τα δυό της χέρια, όπου το πρόσωπο Του βρίσκεται σε επαφή με το δικό Της.

Στην παράσταση αυτή διακρίνουμε. 1)Την Αγία Μάρτυρα Φωτεινή. Πρόκειται για τη Σαμαρείτιδα γυναίκα με την οποία συνομίλησε ο Χριστός στο « φρέαρ του Ιακώβ». Μαρτύρησε με τα αδέλφια της κατά το διωγμό του Νέρωνα και γιορτάζεται από την εκκλησία μας στις 26 Φεβρουαρίου. 2) Την Αγία Μεγαλομάρτυρα Ειρήνη. Σύμφωνα με την παράδοση της εκκλησίας μας αποκεφαλίστηκε από το βασιλιά των Περσών Σαβώριο. Η εκκλησία μας τη γιορτάζει στις 5 Μαίου. 3) Την Αγία Μαρίνα, που σύμφωνα με την παράδοση θεωρείται η προστάτης των άρρωστων ή καχεκτικών παιδιών. Γιορτάζεται από την εκκλησία μας στις 17 Ιουλίου.

Στην παράσταση αυτή βλέπομε τον Αρχάγγελο να επισκέπτεται τον Ιωσήφ στον ύπνο του, όταν ο τελευταίος πληροφορήθηκε το γεγονός ότι η Παρθένος « ευρέθη εν γαστρί έχουσα εκ Πνεύματος Αγίου».Το γεγονός όπως μας το περιγράφει ο Ευαγγελιστής Ματθαίος στο Α΄κεφ. ο Ιωσήφ ταράχθηκε και «εβουλήθη λάθρα απολύσαι αυτήν». Η απόφασή του αυτή δεν πραγματοποιήθηκε, γιατί άγγελος Κυρίου τον επισκέφτηκε « κατ΄όναρ» και του έδιωξε την ταραχή και του ερμήνευσε το γεγονός, αποκαλύπτοντάς του έτσι την αποστολή του μέλλοντα να γεννηθεί Ιησού. Τη μνήμη του Ιωσήφ του μνήστορα γιορτάζει η εκκλησία μας την πρώτη Κυριακή μετά τη Γέννηση του Χριστού. Εάν όμως δε συμπέσει Κυριακή από τις 26 Δεκεμβρίου μέχρι 31 Δεκεμβρίου, τότε γιορτάζεται στις 26 Δεκεμβρίου.

2. Παναγία η Κοίμηση

Βρίσκεται στο παλαιό νεκροταφείο του χωριού. Είναι μεγάλη Βασιλική, κεραμοσκεπής

Η πόρτα της που βρίσκεται στη Νότια πλευρά έχει θαυμάσιο υπέρθυρο με ίχνη χρώματος γύρω από αυτό. Ονομάζεται δε υπέρθυρο η στενόμακρη πέτρα ή δοκάρι, εκεί που τελειώνει σε κάθε οικοδομή το κούφωμα της πόρτας ή του παράθυρου, για να υποβαστάζεται η συνέχεια της οικοδομής, κοινώς «πρέκι».Είναι δε στολισμένη με ρόδακες που είναι γλυπτό κόσμημα σε σχήμα τριαντάφυλλου

Εσωτερικά είναι ασπρισμένος όλος σχεδόν ο ναός. Τοιχογραφίες φαίνονται επίσης στο βορεινό τοίχο, κάτω από τον ασβέστη και τα άλατα. Στον ίδιο τοίχο κάτω από τυφλό πλευρικό αψίδωμα εικονίζεται η Κοίμηση της Θεοτόκου. Γιορτάζεται από την ενορία στις 15 Αυγούστου.

3. Άγιος Κωνσταντίνος

Βρίσκεται νότια του χωριού και σε απόσταση 2 χιλιομέτρων περίπου στον παλαιό οικισμό « Κατσογρίδω». Η στέγη του ναού αποτελείται από κεραμίδια καινούργια που αντικατέστησαν την παλαιά στέγη. Όμως τα νερά της βροχής έχουν προκαλέσει μεγάλη φθορά στο οικοδόμημα, με αποτέλεσμα οι τοίχοι του να είναι έτοιμοι να πέσουν. Διατηρούνται αξιόλογες τοιχογραφίες στο εσωτερικό του ναού, που ακόμα και σήμερα προκαλούν θαυμασμό και χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης. Διακρίνονται στην κόγχη του Ιερού οι Τέσσερις Ιεράρχες και πάνω από αυτούς ο Παντοκράτωρ.

Στο βόρειο στενό τοίχο της κόγχης διακρίνονται ο Διάκονος Στέφανος και ο Αρχάγγελος Γαβριήλ και απέναντι αυτού ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου. Στο αέτωμα πάνω από την κόγχη διακρίνεται η Φιλοξενία του Αβραάμ. Στο βόρειο τοίχο του ναού διακρίνονται έφιπποι ο ΄Αγιος Γεώργιος, ο ΄Αγιος Δημήτριος και ο ΄Αγιος Προκόπιος. Στο δυτικό τοίχο διακρίνονται Χορεία αγίων και δικαίων στον Παράδεισο, η τιμωρία της Κολάσεως και η Αποκαθήλωση. Ο παραπάνω Ναός εορτάζει στις 21 Μαϊου.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Θρησκευτική και Ηθική Εγκυκλοπαίδεια.

2. Πελαντάκη Θεοδώρου. Βυζαντινοί Ναοί της Επαρχίας Αγ. Βασιλείου, Ρέθυμνο, 1973.

Ευχαριστώ τέλος θερμά και όλους που με οποιοδήποτε τρόπο βοήθησαν σ’ αυτή την εργασία και ιδιαίτερα το Δήμο Λάμπης, για το πλούσιο φωτογραφικό υλικό που μου παραχώρησε.

Μάρτιος 2009
Σταυριανάκης Κων/ντίνος του Βασιλείου
Διευθυντής Γενικού Λυκείου Σπηλίου

Φυσικές Καλονές - Αξιοθέατα
Στο μέσον ακριβώς του χωριού βρίσκεται να ρέει τα κρύα της νερά η κεντρική βρύση, που δροσίζει ακόμη και σήμερα τους κατοίκους του χωριού, αλλά και τους όποιους περαστικούς. Παλαιότερα χρησιμοποιούσαν τις γούρνες της, ως φυσικό ψυγείο, στις οποίες τα γύρω μαγαζιά έβαζαν τα αναψυκτικά τους, για να τα διατηρούν δροσερά. Το άφθονο νερό της δε χάνεται, αλλά μαζεύεται με αυλάκι και διοχετεύεται σε δυο υδατοδεξαμενές και το χρησιμοποιούν να ποτίζουν τα περιβόλια τους οι κάτοικοι. Υπάρχει και βοηθητικός χώρος στη βρύση, το λεγόμενο πλυσταριό, όπου εξυπηρετούσε τις νοικοκυρές, για να πλένουν τα ρούχα της οικογένειάς τους και να κάνουν τη σχετική μπουγάδα.

Δίπλα ακριβώς από τη βρύση ο παχιός σκιανιός του γέρου πλατάνου δροσίζει με τη σειρά του τον κάθε επισκέπτη του χωριού, τον ξεκουράζει αυτόματα και τον κάνει να ξεχνά την όποια κούρασή του. Ιδιαίτερα δε σε καύσωνες του καλοκαιριού είναι σπάνιο σημείο ανεύρεσης, λίγης δροσιάς.

Η κορυφή του Ξηρού όρους γι’ αυτούς που επιθυμούν να περπατήσουν, η θέα είναι εξαιρετική προς όλες τις κατευθύνσεις, όταν ο καιρός είναι καλός. Στην κορυφή του βουνού θα συναντήσουν και το πετρόχτιστο εκκλησάκι του Χριστού. Οι πλαγιές του βουνού γίνονται τόσο πολυσύχναστες από τους κυνηγούς την κυνηγετική περίοδο, που πολλές φορές δίδουν την εντύπωση πως διεξάγονται μάχες.

Πιο κοντινή κορυφή είναι του Αγίου Γεωργίου που μπορεί κάποιος να φθάσει είτε με τα πόδια, είτε με αυτοκίνητο. Βέβαια όταν ο καιρός είναι καλός, η θέα είναι μαγευτική. Βλέπει κανείς τα χωριά της Μέσα Γυαλιάς αλλά και το Λιβυκό Πέλαγος μέχρι τη Γαύδο και τα Παξιμάδια. Κάτω από τις απόκρημνες χαράδρες του βράχου, υπάρχει μια αστείρευτη πηγή νερού, που δροσίζει όποιον την επισκεφθεί.

Υπάρχει βέβαια πιο κάτω και η παραλία, το Δρυμισκιανό Αμμούδι, που ίσως με κάποιες βουτιές στη θάλασσα να δροσίζονται κάποιοι καλύτερα. Η περιοχή έχει αναπτυχθεί τουριστικά και διαθέτει ταβέρνες και υπνοδωμάτια για όσους σκέπτονται να μείνουν για περισσότερες μέρες δροσιάς. Δίπλα ακριβώς από το Αμμούδι και με δρομάκι κατάλληλα διαμορφωμένο μπορεί κανείς να επισκεφθεί τη Λίμνη του Πρέβελη, ένα ίσως από τα καλύτερα τοπία του νησιού. Το αντίκρισμα του Μεγάλου ποταμού και του Φοινικόδασους, δημιουργούν την εντύπωση ότι πρόκειται για περιβάλλον εξωτικό.

Παλαιότερα οι κάτοικοι του χωριού επισκέπτονταν την παραπάνω περιοχή ανά παρέες, για να απολαύσουν τη θάλασσα και να πιούν και τη « βλυχάδα», που ήταν το πιο αγνό παραδοσιακό φυσικό καθαρτικό.

Δεν ήταν μόνο τους καλοκαιρινούς μήνες απολαυστικό το χωριό, αλλά και την περίοδο του χειμώνα ,που ήταν εξ ίσου ήπιος και ευχάριστος. Τρανή απόδειξη ήταν οι επισκέψεις των κτηνοτρόφων από τα γύρω χωριά που νοίκιαζαν αρκετές εκτάσεις από τους κατοίκους του χωριού, προκειμένου να ξεχειμωνιάσουν τα κοπάδια τους.

Αυτές τις σπάνιες εικόνες είχε το χωριό μέχρι τις 21 Αυγούστου 2008. Όμως σε μια μέρα άλλαξαν όλα και καταστράφηκαν οι κόποι εκατοντάδων ετών των κατοίκων. ΄Εμειναν μόνο τα σπίτια τους όρθια για να βλέπουν και αυτά το αποτέλεσμα της απίστευτης καταστροφής από την πυρκαγιά. ΄Εμεινε επίσης όρθιος και ο γέρο πλάτανος που τα κλαδιά του άρχισαν να μαυρίζουν τόσο από την ηλικία του, όσο και από το μαρασμό του για το θέαμα που αντικρίζουν. Εάν μπορούσε να μιλήσει θα μας έλεγε ότι θα προτιμούσε να μην έφθανε ποτέ να αντικρίσει τέτοιο θέαμα. Όλα είναι μαύρα και όλα έγιναν στάχτη. Μπορεί να λέμε ότι η ζωή συνεχίζεται, αλλά τι συνέχεια μπορεί να έχει η ζωή, όταν δεν έχει καμιά οικονομική προοπτική ανάπτυξης; Πώς μπορεί να συντηρηθεί και πώς μπορεί κανείς να ελπίζει σε κάτι καλύτερο; Τι να σοφιστεί να φτιάξει, για να έχει κάποια απόδοση και κάποιο κέρδος; Eίναι μερικά από τα ερωτήματα που θέτει ο καθένας στον εαυτό του και τα συζητά με τους άλλους συγχωριανούς του. Κοινό το συμπέρασμα από όλους ότι στη ζωή τους από δω και πέρα έχουν να αντιμετωπίσουν μια πρωτοφανή φτώχεια, που θα είναι πλήρης ή ανέχεια και πιθανόν και μεγάλη η δυστυχία.

Σταυριανάκης Κων/ντίνος του Βασιλείου
Διευθυντής Γενικού Λυκείου Σπηλίου

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ - ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ
Η πιο σημαντική εκδήλωση που γίνεται εδώ και πολλά χρόνια στο χωριό είναι το πανηγύρι της Παναγίας στις 8 Σεπτεμβρίου. Συγκεντρώνονταν οι πιστοί και από τα γύρω χωριά, συμμετείχαν στη θεία λειτουργία και μετά φιλοξενούνταν από τους ντόπιους στα σπίτια τους. Το βράδυ στήνονταν το γλέντι στην πλατεία του χωριού, δίπλα στην κεντρική βρύση και κάτω από τη δροσιά του τεράστιου γέρο πλατάνου που η ηλικία του ξεπερνά τα 1000 χρόνια. Πολλές χρονιές ήταν τέτοια η συμμετοχή που χρησιμοποιούσαν σαν εξέδρα τις γύρω οικοδομές και δρόμους και παρακολουθούσαν τα δρώμενα. ΄Ακουγαν τις ανεπανάληπτες κοντυλιές του χωριανού Γιάννη Περισσάκη ή Γέρο Γιάννη που έβγαζαν στην κυριολεξία φωτιές, προπάντων όταν το μπαξίσι των πρωτοχορευτάδων δεν ήταν αυγό από μικρές πουλάδες(έχομε τις «παραγγελιές» σε υλικά αγαθά της εποχής).΄Ολοι περίμεναν τον πεντοζάλη που ήταν χορός για όλους , να τραγουδήσουν όλοι μαζί και να αρχίσουν τα πειράγματα με μαντινάδες, ο ένας για τον άλλο. Με μεγάλο δισταγμό παραχωρούσε τη θέση του στον επίσης συγχωριανό του καλλιτέχνη Περικλή Σταυριανάκη, φροντίζοντας όμως προηγουμένως να εξασφαλίσει τα μπαξίσια του. Αργότερα τη σκυτάλη πήραν οι Εμμανουήλ Ανυφαντάκης, Γιώργος Ανυφαντάκης , Παναγιώτης Σταυριανάκης, Εμμανουήλ Δετοράκης (μαντολίνο) και Γιώργης Γεννάδιος (λαούτο).

Τοπωνύμια της περιοχής

Α) Ελληνικό Τείχος
Στην περιοχή πάνω ακριβώς από την εκκλησία της Παναγίας στο Μελισσινιάκο και κρυμμένο ανάμεσα σε ψηλούς θάμνους βρίσκεται το ονομαζόμενο Ελληνικό τείχος. Είναι κατασκευασμένο από μεγάλους και μικρούς λίθους και διακρίνεται ελάχιστα μέσα σε θαμνώδη έκταση.

Β) Μπραϊμη ο λάκκος
Πήρε αυτή την ονομασία γιατί ο ιδιοκτήτης της περιοχής ήταν ένας Τούρκος , με το όνομα Ιμπραϊμ. Λέγεται μάλιστα ότι μια μέρα στο λάκκο αυτό τον σκότωσαν οι χριστιανοί.

Γ) Μεζάρι
Φαίνεται πως εκεί ήταν το νεκροταφείο των Τούρκων.

Δ) Μελισσηνιάκος
Φαίνεται πως η περιοχή ανήκε εξ ολοκλήρου στο Γεώργιο Μελισσηνό, που και σήμερα φέρει το όνομά του.΄Ηταν απόγονος του Ανδρέα Μελισσηνού που ήταν ένα από τα δώδεκα αρχοντόπουλα που εγκαταστάθηκαν στην Κρήτη. Το 1182 ο Αλέξιος Β΄ ο Κομνηνός με το γιό του Ισαάκιο τα εγκατέστησαν και με αυτοκρατορικά διατάγματα τους έδωσαν μεγάλες εκτάσεις γης. ΄Ετσι τόσο οι ίδιοι όσο και οι απόγονοι τους εκτός του πλούτου που συγκέντρωσαν ήταν και μεγάλη πολιτική δύναμη και απολάμβαναν γενικό κύρος στο νησί. Είναι ο κτήτορας της Γέννησης της Παναγίας που χτίστηκε με δικά του έξοδα.( Εγκυκλοπαίδεια-΄Ηλιος).

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ( σόγια) στη ΔΡΥΜΙΣΚΟ
Οι κάτοικοι της Δρυμίσκου είναι γνήσιοι Κρητικοί και πολλοί απ΄αυτούς προέρχονται από άλλα χωριά της Κρήτης. Οι παλιότερες οικογένειες του χωριού είναι οι Σφακιανοί Σταυριανάκηδες, οι Περισσάκηδες, οι Σερδάκηδες, που ήρθαν από το χωριό Καρήνες και οι Φαρσεδάκηδες από τις Αλώνες. (ΚΡΗΤΗ-ΤΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ).

Την εποχή αυτή υπήρχαν μεγάλες και μικρές οικογένειες σύμφωνα πάντα με τον αριθμό των μελών τους. Ανάλογα με το μέγεθός της η κάθε μια, απηχούσε και την κοινωνική δυναμική της. ΄Ετσι οι μεγάλες οικογένειες, πέρα του ότι βρίσκονταν σε πλεονεκτική θέση να μπορούν να ελέγχουν την τοπική εξουσία, ήταν για τις υπόλοιπες τόσον του χωριού όσον και των γειτονικών χωριών μια δύναμη που δύσκολα αντιμετωπίζονταν.

Με αλφαβητική σειρά οι οικογένειες που και σήμερα υπάρχουν στο χωριό είναι: Ανυφαντάκηδες, Γεννάδιοι, Δετοράκηδες, Κατσογριδάκηδες, Κυριακάκηδες, Μαράκηδες, Μαρκάκηδες, Μιχελακάκηδες, Μουρνιανάκηδες, Παπαδάκηδες, Περισσάκηδες, Σερδάκηδες, Σταυριανάκηδες, Σταυρουλιδάκηδες, Σχοινάκηδες και Φαρσεδάκηδες.

Οικογένειες που δεν κατοικούν σήμερα στο χωριό είναι, Σαββάκηδες, Χιονάς (έχει εκλείψει) και Χλιαουτάκηδες.

Επίσης έχομε οικογένειες σόγαμπρων που παντρεύτηκαν Δρυμισκιανές κοπέλες και εγκαταστάθηκαν μόνιμα στο χωριό όπως είναι οι Σταυρουλιδάκηδες, Δετοράκηδες, Ταταράκηδες, Χλιαουτάκηδες.

Εδώ θα πρέπει να επισημάνομε ότι τα παιδιά της οικογένειας των παλαιοτέρων ιερέων Κων/ντίνου Μαρκάκη και Γεωργίου Κυριακάκη μετονομάσθηκαν, Παπαδάκηδες.

ΠΑΛΑΙΑ ΚΤΙΣΜΑΤΑ
Η έκθλιψη του ελαιοκάρπου γινόταν στις παραδοσιακές φάμπρικες εκείνης της εποχής που σήμερα υπάρχουν μόνο τα χαλάσματά τους. Για το σκοπό αυτό υπήρχαν αρκετές επειδή η περιοχή ήταν ιδιαίτερα παραγωγική, μπορούμε δε να πούμε ότι κάθε οικογένεια άλεθε τις ελιές της στη δικιά της φάμπρικα στην οποία είχε μερίδιο μετοχής. Αυτές ήταν:
- Η φάμπρικα στην Αγία Τριάδα απέναντι, που είχαν να κάμουν πολλοί.( Κυριακάκηδες, Κατσογριδάκηδες κ.λ.π.)
- Ο Μεσιακός μύλος, που και εδώ είχαν να κάμουν πολλοί
- Η φάμπρικα στην πλατεία του χωριού, που ανήκε σχεδόν εξ ολοκλήρου στους Ανυφαντήδες.
- Των Φαρσέδων ο μύλος, που τους ανήκε εξ’ ολοκλήρου.
- Η φάμπρικα του Δετοράκη, που του ανήκε εξ ολοκλήρου, ήταν ιδιωτική και εξυπηρετούσε το χωριό τα τελευταία χρόνια.

Επίσης υπήρχε και νερόμυλος στην περιοχή του χωριού για την άλεση δημητριακών προϊόντων κυρίως σταριού, όπως ο αλευρόμυλος του Μανωλάκη και ο ανεμόμυλος του Δετοράκη.

Σε ειδικά διαμορφωμένους χώρους ήταν κατασκευασμένα και τα παραδοσιακά καζάνια που τα χρησιμοποιούσαν για την απόσταξη της ρακής, της λεγόμενης Κρητικής τσικουδιάς. ΄Ηταν ιδιωτικές επιχειρήσεις που άφηναν στον κάθε ιδιοκτήτη το σχετικό κέρδος. Τέτοιες επιχειρήσεις ήταν τα καζάνια των Σερδάκηδων, των Ανυφαντάκηδων ,των Περισσάκηδων και των Γεννάδιων.

ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ
Εδώ θα πρέπει να αναφερθούν εκείνοι οι οποίοι διακρίθηκαν και έφτασαν σε επίπεδα μεγαλύτερα του συνηθισμένου και πάντως είχαν κάτι που τους έκανε να ξεχωρίζουν. Τα ονόματά τους είναι:

1) Φαρσεδάκης Ιάκωβος του Ιωάννη (1940)
Είναι καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου, Διευθυντής του Τομέα Εγκληματολογίας, Αναπληρωτής Πρόεδρος του Τμήματος Κοινωνιολογίας του ίδιου Πανεπιστημίου, Καθηγητής των Αστυνομικών Ακαδημιών Ελλάδας και Κύπρου, ενώ έχει διδάξει και σε Πανεπιστήμια του Εξωτερικού. ΄Εχει πολυσχιδή δραστηριότητα στην ειδικότητά του στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Είναι εμπειρογνώμων του ΟΗΕ, του Συμβουλίου της Ευρώπης και των Ελληνικών Κυβερνητικών Επιτροπών για ζητήματα εγκληματικότητας. ( Φασατάκης Νικ. σελ.253)

2) Περισσάκης Ηλίας του Γεωργίου, επίτιμος Αρχηγός του Πολεμικού Ναυτικού και αργότερα έγινε Νομάρχης Κέρκυρας. (Φασατάκης Νικ. σελ.46).
Εκτός των παραπάνω προαναφερθέντων σημαντικών προσωπικοτήτων, το χωριό ανέδειξε και άλλους πολλούς οι οποίοι διακρίθηκαν και διακρίνονται στο κοινωνικό, επιστημονικό και επαγγελματικό πεδίο της κοινωνίας μας.

΄Ολοι αυτοί μέσα από την προσφορά τους και τη δράση τους τίμησαν και τιμούν τον τόπο καταγωγής τους.

Σταυριανάκης Κων/ντίνος του Βασιλείου
Διευθυντής Γενικού Λυκείου Σπηλίου

{highslide type="img" url="lambis/dd/drimiskos/drimiskos01.jpg" captionText="Δρύμισκος" display=none} {/highslide}

Η Δρύμισκος ανήκει στην επαρχία Αγίου Βασιλείου του νομού Ρεθύμνης και είναι Δημοτικό Διαμέρισμα του Δήμου Λάμπης. Είναι ένα μικρό χωριό, γραφικό με σπίτια παλαιάς κατασκευής. Βρίσκεται στη Νότια πλευρά του Ρεθύμνου καθώς και στους πρόποδες του Ξηρού Όρους, με απόσταση από τη θάλασσα 6 χλμ. και από τη πόλη του Ρεθύμνου 45 χλμ. Έχει υψόμετρο γύρω στα 440 μ. Ξεκινώντας από το Ρέθυμνο η διαδρομή περιλαμβάνει τα εξής κατά σειράν χωριά: Αρμένους, Μιξόρρουμα, Δαριβιανά, Σπήλι, Κισσό, Ακτούντα, Βάτο, Άρδακτο.

Μπαίνοντας στο κέντρο του χωριού μπορεί κανείς να θαυμάσει το τεράστιο και αιωνόβιο πλάτανο, ο οποίος χρονολογείται άνω των 1000 ετών. Ο πλάτανος είναι τοποθετημένος σχεδόν στο κέντρο μιας παραδοσιακής πλατείας στην οποία μαζεύονται όλοι οι κάτοικοι του χωριού για να απολαύσουν τη σκιά του. Προχωρώντας λίγα μέτρα πιο κάτω συναντάς μία πετρόκτιστη βρύση η οποία αποτελείται από δύο ¨κουτσουνάρες¨ από τις οποίες ρέει άφθονο καθαρό νερό.

{highslide type="img" url="lambis/dd/drimiskos/drimiskos01.jpg" captionText="Δρύμισκος" display=none} {/highslide}

Η Δρύμισκος είναι ένα από τα έξι παραλιακά Τοπικά Διαμερίσματα του Δήμου Λάμπης και συνορεύει Βόρεια με τα Τ.Δ.Μουρνές και Ακτούντων, Νότια με το Λιβυκό Πέλαγος, Ανατολικά με τα Τ.Δ. Κεραμέ και Αρδάκτου και Δυτικά με τις εκτάσεις της Ιεράς Μονής Πρέβελη.

Η περιοχή είναι ημιορεινή, το κλίμα είναι εύκρατο-ξηρό με δυνατούς βόρειους ανέμους, κυρίως τους καλοκαιρινούς μήνες. Βρίσκεται σε υψόμετρο 440 μέτρων και απέχει από το Ρέθυμνο περί τα 45 χιλιόμετρα. Η σύνδεσή του με το Ρέθυμνο γίνεται με την επαρχιακή οδό του Δήμου μέχρι τον οικισμό Κισσού Κάμπος (35 χιλ.) και στη συνέχεια με ασφαλτοστρωμένο δρόμο δεξιά, μήκους10 χιλ., που οδηγεί στη Δρύμισκο και συνεχίζει μέχρι τα Κεραμέ . Επίσης από τη Β.Δ. άκρη του χωριού υπάρχει αγροτικός δρόμος που φθάνει μέχρι τον παλαιό οικισμό Κατσογρίδω της αγροτικής περιοχής Μετόχι, που έχει δυο κατευθύνσεις : η μία προς Πρέβελη, που ενώνει τα χωριά της Μέσα Γυαλιάς, και η άλλη προς το Δρυμισκιανό Αμμούδι, στο οποίο τελευταία αναπτύσσονται τουριστικές μονάδες.

Το σύνολο των εκτάσεων που ανήκουν στο Τ.Δ. Δρυμίσκου φθάνει στα 6,6 χιλ. στρέμματα. Από αυτά καλλιεργούμενα είναι τα 2 χιλ. Οι βοσκότοποι είναι περίπου 4,5 χιλιάδες στρέμματα. Από αυτούς τα 2,2 χιλ. δημοτικοί και 2,3 χιλ. ιδιωτικοί. Επίσης οι εκτάσεις που καλύπτονται από νερό ανέρχονται περίπου σε 100 στρέμματα. Τα δε κτίρια και οι δρόμοι του καταλαμβάνουν έκταση περίπου 100 στρέμματα.( Σχέδιο Χωρικής και Οικιστικής Οργάνωσης Δήμου Λάμπης ,Μάιος 2006).

Το κύριο προϊόν που παράγεται είναι το λάδι, από τσουνολιά κυρίως, η οποία έχει την ευλογία να φορτώνεται σχεδόν κάθε χρόνο καρπό. Η συγκομιδή του ελαιοκάρπου παλαιότερα ήταν μια δύσκολη υπόθεση. Ο κάθε παραγωγός ανάλογα με τη «βεντέμα» που είχε, εύρισκε και έκλεινε το προσωπικό που χρειάζονταν, «τις μαζόκτρες», που απασχολούσε γι’ αυτό το σκοπό. Παλαιότερα, επίσης, υπήρχε αξιοσημείωτη παραγωγή χαρουπιών, ψυχανθών και οσπρίων, καθώς και εξαιρετικής ποιότητας θυμαρίσιου μελιού. Επίσης στο παρελθόν οι κάτοικοι του χωριού ασχολήθηκαν με την αμπελοκαλλιέργεια καθώς και με τη σηροτροφία. Η παραγωγή εσπεριδοειδών ήταν πολύ περιορισμένη, η δε παραγωγή των δημητριακών και κηπευτικών προϊόντων εξυπηρετούσε τις ανάγκες αυτοκατανάλωσης, που πολλές φορές μπορούσε να τις καλύπτει. Παρόμοια ήταν και η κτηνοτροφική παραγωγή σε γάλα και κρέας, όπως και η παραγωγή πουλερικών. Ιδιαίτερης δε ζήτησης είναι οι πετρογυριστοί χοχλιοί , τα κάθε είδους χορταρικά προϊόντα, και το σταμνόχορτο (κοιν.δίκταμος) από τις απόκρημνες κορφές του «Βουκολέ».

Σήμερα οι κάτοικοι της Δρυμίσκου είναι μόλις 56, σύμφωνα με την απογραφή του 2001.Όμως η ζωή τους έμελλε να δοκιμαστεί παράξενα στις 21 Αυγούστου 2008 από πρωτοφανή πυρκαγιά που έκαψε τα πάντα στο πέρασμά της. Ήταν αυτόπτες μάρτυρες της βιβλικής καταστροφής που έπαθαν οι περιουσίες τους, οι οποίες καταστράφηκαν παντελώς, των σπιτιών τους να περιτριγυρίζονται από την πύρινη λαίλαπα της φωτιάς και να καίγονται οι αυλές τους, η δε ζωή τους να τεθεί σε άμεσο κίνδυνο. Έτσι από εδώ και πέρα είναι πλέον φανερό, ότι προκύπτουν νέα δεδομένα για να επιβιώσουν μετά από τη σκληρή αυτή δοκιμασία.